Het Baliebulletin besteedt de komende tijd aandacht aan de opkomst van AI in de advocatuur. Ditmaal vertellen drie baliegenoten – Marlie Janssens, Lisanne Kesting en  Marion Haring – over de keerzijde van AI-gebruik door cliënten en wederpartijen. 

Tekst: Karim Abbara

Marlie Janssens is sinds kort werkzaam bij Waag Advocaten en werkte voorheen bij Van Doorn c.s. Advocaten. Ze werd twee jaar geleden beëdigd, rond het moment dat de publieke, onbetaalde versie van ChatGPT zijn intrede deed. “Ik werkte daarvoor al een aantal jaar als juridisch medewerker bij dit kantoor. In 2024 zagen we op kantoor het gebruik van AI door cliënten en wederpartijen ineens toenemen. Je vist de mails er vrij makkelijk uit: de dikgedrukte kopjes, de opbouw, maar ook de stellige wijze waarop wordt geformuleerd. Denk aan verwijzingen naar het EVRM en misbruik van recht.”

Dit is herkenbaar voor Lisanne Kesting, die vanuit haar praktijk Kesting Legal met name ondernemers bijstaat. “Ik merk het gebruik van AI vooral in mijn incassopraktijk bij wederpartijen. Gelijk na de eerste sommatie krijg ik dan een brief op hoge poten terug, waarin ze vaak roepen dat ik de AVG heb geschonden.” Kesting kan daar ook wel de humor van inzien. “De AVG-verwijzing lijkt een beetje het stokpaardje van de AI-tools die ze gebruiken,” zegt ze zichtbaar vermaakt. “Ik krijg ook vaak de vraag hoe ik aan hun gegevens kom. Nou, die staan gewoon in de Kamer van Koophandel, leg ik dan uit.”

Marlie Janssens (Waag Advocaten)

“Ik had laatst een werkgever die steeds onbestaande rechtspraak aanhaalde. Ik moest hem telkens corrigeren wat resulteerde in een onnodig, lange correspondentie.”

Tuchtklachten

Dat het onderwerp leeft onder advocaten blijkt wel uit de tientallen reacties op het recente Linkedin-bericht van Kesting. Ze schreef dat ze steeds vaker e-mails krijgt waarin wordt aangekondigd dat er tegen haar een klacht wordt ingediend: “Ik pik ze er zo uit. Het taalgebruik, de structuur, de stellige juridische termen die net niet kloppen. Mensen plakken een brief in een chatbot, krijgen een zelfverzekerd weerwoord terug en sturen dat ongefilterd door, inclusief de aankondiging van een klacht bij de Orde.”

Ook Marion Haring, oprichter van het kantoor Taelman Advocaten, ziet een toename van het aantal klachten. Ze is gespecialiseerd in familierecht en bestuursrecht en fungeert als klachtbemiddelaar binnen het kantoor. “Voorheen, als we een en ander nog eens uitlegden aan cliënten, bleken de klachten eigenlijk makkelijk op te lossen. Er was nog nooit een klacht die via de interne klachtenprocedure was binnengekomen doorgezet naar de Orde. Door het gebruik van AI zien we dat cliënten ook veel stelliger zijn in hun klachten en minder openstaan om het gesprek aan te gaan.”

Janssens is gespecialiseerd in het arbeidsrecht, huurrecht en sociale zekerheidsrecht en ziet AI-gebruik vooral bij wederpartijen in het arbeidsrecht terug. “In het huurrecht heb je doorgaans te maken met grote woningcorporaties. In het arbeidsrecht heb ik vaak kleine werkgevers als wederpartij. Daar is vaak niemand die de juridische zaken op kan pakken. Dan zie je dat de werkgever zelf met AI een juridische kwestie probeert te behandelen. Ik had laatst een werkgever die steeds onbestaande rechtspraak aanhaalde. Ik moest hem telkens corrigeren wat resulteerde in een onnodig, lange correspondentie.”

Haring merkt dat AI het persoonlijk contact met cliënten in de weg staat. “Ik krijg de laatste tijd bij sommige rechtzoekenden te horen dat ze niet willen bellen. Ze sturen een verzoek dat duidelijk met AI is opgesteld, en als ik de potentiële cliënt vervolgens persoonlijk wil spreken, krijg ik te horen dat ze het contact uitsluitend per mail willen doen. Dat lijkt echt een AI-achtergrond te hebben: ze willen dat je mailt, zodat ze alles weer door ChatGPT kunnen gooien. Ik heb dat vroeger nooit meegemaakt, en nu in korte tijd al drie keer achter elkaar”.

Lisanne Kesting (Kesting Legal)

“Ik ontving een e-mail van een rechtzoekende die vroeg of ik de dagvaarding die hij had opgesteld even snel wilde controleren. Hij zei dat hij al een opdracht had uitstaan bij de deurwaarder.”

AI-gebruik door cliënten

Alle drie advocaten geven aan dat ze AI-gebruik ook bij cliënten terugzien. “De verzoeken zijn daardoor minder duidelijk geworden,” vertelt Haring, “ze zijn veel uitgebreider dan voorheen. Maar het wordt niet precies duidelijk waar het de rechtzoekende om te doen is. Het mist vaak de kern.”

Janssens zegt dat ze AI-gebruik gelijk benoemt. “Ik leg uit dat wat er wordt gecommuniceerd niet klopt en dat het mij onnodig veel tijd kost. Cliënten gebruiken het erg veel en vertellen dan dat ze met de zaak hebben meegekeken. Maar ik heb nog nooit gehad dat ik dacht ‘verdomd, hier kan ik wat mee’. Het is niet zo dat ik de e-mails die met ChatGPT zijn opgesteld helemaal niet lees. Maar als ik merk dat ik de hele tijd argumenten moet gaan weerleggen, dan geef ik aan wat mijn route is en dat ik graag hoor of cliënt het ermee eens is. De meeste cliënten pakken het goed op.”

Ook Kesting benoemt het AI-gebruik: “Ik benoem op vriendelijke wijze wel dat ik zie dat AI wordt gebruikt. Ik geef dan aan dat we daardoor juist wegdrijven van waar het echt omgaat.”

Marion Haring (Taelman Advocaten)

“Door het gebruik van AI zien we dat cliënten ook veel stelliger zijn in hun klachten en minder openstaan om het gesprek aan te gaan.”

De advocaat als dominus litis in tijd van AI

Janssens vertelt dat AI ervoor zorgt dat je meer dan voorheen je positie als dominus litis moet bevechten. “Je wil je eigen plan trekken als advocaat. Dat doe je natuurlijk in samenspraak met je cliënt, maar het idee is dat ik als advocaat het plan van aanpak voorstel en cliënt daarin meekrijg. Dat proces wordt steeds meer verstoord door AI. Je moet aan de achterkant steeds vaker met je cliënt in discussie over de strategie. Voorheen was daar veel sneller overeenstemming over.”

Kesting had laatste een potentiële cliënt die nog verder wilde gaan. “Ik ontving een e-mail van een rechtzoekende die vroeg of ik de dagvaarding die hij had opgesteld even snel wilde controleren. Hij zei dat hij al een opdracht had uitstaan bij de deurwaarder. Dan voel ik mij niet geroepen om de zaak op te pakken. Met het doorlezen en aanpassen ben ik langer bezig dan de dagvaarding zelf opstellen. Ik wil samen met een cliënt ervoor gaan, maar niet achteraf halfbakken mijn werk doen.”

De advocaten staan niet helemaal negatief tegenover AI gebruik door cliënten en wederpartijen. Janssens: “Een rechter vertelde laatst dat AI in sommige gevallen ook voordelen heeft. Hij wees erop dat bepaalde rechtzoekenden, bijvoorbeeld door een taalbarrière, moeite hebben hun standpunten over te brengen. AI kan daar natuurlijk bij helpen. Het levert denk ik vooral problemen op als het wordt gebruikt voor juridische argumenten.”

Dit beaamt Kesting. “Ik heb ook wel eens cliënten die AI hebben gebruikt om stukken te ordenen en de tijdlijn in kaart te brengen. Dan geven ze aan dat ze alles hebben gecontroleerd. Dat is juist fijn werken. Dan gaat het om de feiten en niet om juridische hallucinaties.”