Op vrijdag 23 januari stond een twintigtal advocaten in de vrieskou te demonstreren voor het Amerikaanse consulaat in Amsterdam. De actie maakte deel uit van de dag van de bedreigde advocaat, een jaarlijks evenement om aandacht te vragen voor alle advocaten die vanwege hun werk onder druk staan. De keuze voor een demonstratie op of rond deze datum komt voort uit een dramatische gebeurtenis: op 24 januari 1977 werd in Madrid een aanslag op een advocatenkantoor gepleegd, waarbij vijf doden vielen en vier mensen zwaar gewond raakten (zie kader onderaan).

Van de redactie

Dit jaar stond de situatie van advocaten in  de Verenigde Staten centraal. Op donderdag 22 januari was er een online seminar, waar onder andere gesproken werd door de Amerikaanse Margaret Satterthwaite, die in opdracht van de VN Mensenrechtenraad rapporteert over onafhankelijkheid van rechters en advocaten. In Nederland volgde een dag later de demonstratie bij het Amerikaanse consulaat op het Museumplein, waarbij symbolisch The Last Post werd gespeeld.

Stuwende kracht achter het evenement in Nederland zijn de twee Haarlemse advocaten Hans Gaasbeek en Symone Gaasbeek-Wielinga. Vanzelfsprekend stonden zij tussen de demonstranten op het Museumplein.

Wat maakt dat dit jaar gekozen is voor de Verenigde Staten?

Symone Gaasbeek-Wielinga: “Elk jaar wordt door een coalitie van meer dan 50 organisaties die zich bezighouden met de positie van advocaten – waaronder de European Criminal Bar Association en de International Association of Young Lawyers – een top 6 voorgedragen van landen waarin fundamentele rechten en plichten onder druk staan, en daaruit is dit jaar de VS gekozen voor nader onderzoek. Vervolgens is een lijvig rapport geschreven, over onder andere de positie van immigratie-advocaten. Advocaten die immigratiezaken doen, zijn in een aantal gevallen gedwongen hun taken neer te leggen. Min of meer hetzelfde geldt voor advocaten die in de sociale advocatuur werken, voor advocaten die zaken over LGBTI+ rechten doen, en voor advocaten die demonstranten bijstaan in procedures tegen de overheid.”

U bent bezorgd.

“Ja dat ben ik zeker. De onafhankelijkheid van advocaten is niet zomaar een privilege dat bij het beroep hoort, het betreft de hoeksteen van de rechtsstaat: een voorwaarde voor toegang tot het recht, een voorwaarde voor een eerlijk proces en het daadwerkelijk beschermen van mensenrechten.”

Na anderhalf uur werd het spandoek met “keep your hands off the lawyers” weer  opgerold.  Vanuit het consulaat kwam geen reactie.

Wat hoopt u met deze demonstratie te bereiken?

Symone Gaasbeek-Wielinga: “Ik vind het fantastisch dat de advocaten die hier zijn, ook uit Rotterdam, hun stem laten horen. We zijn niet met veel, maar het is belangrijk om in verschillende landen aandacht te blijven vragen voor de bescherming van advocaten. Deze dag dient als signaal. En bovendien: niks doen is geen optie meer.”

De advocaten van Atocha (Madrid)

Op 24 januari 1977 vielen extremisten een advocatenkantoor aan de Atochastraat in Madrid binnen en vermoordden daar vijf mensen: de (arbeidsrecht)advocaten Enrique Valdelvira Ibáñez, Luis Javier Benavides Orgaz, Francisco Javier Sauquillo,  rechtenstudent Serafín Holgado en administratief medewerker Ángel Rodríguez Leal. Vier anderen raakten zwaargewond. Doel van de aanslag was om de nog prille Spaanse democratie een klap toe te brengen na de dood van dictator Franco in 1975. Het effect was averechts: de aanslag leidde niet tot de burgeroorlog waar de extremisten op rekenden, maar tot massale, stille solidariteitsbetuigingen en juist een sterker verlangen naar democratie. De slachtoffers van de aanslag worden beschouwd als martelaren van de democratie. Verschillende straten en pleinen in Madrid zijn naar hen vernoemd. Elk jaar op 24 januari worden de slachtoffers herdacht, en de datum wordt gebruikt voor de “Internationale Dag van de Bedreigde Advocaat”.