Romans voor juristen – 6 suggesties

De val
Albert Camus

In de filosofische klassieker De val treft de lezer de voormalig advocaat Jean-Baptiste Clamence in een gure Amsterdamse zeemanskroeg. In de novelle is de oude binnenstad van Amsterdam een diep mistroostige plek die door Camus wordt omschreven als de laatste kring van de hel van Dante.  Clamence was een gerenommeerde advocaat in Parijs die zich lange tijd moreel verheven had gevoeld. Hij hielp immers alles en iedereen. Toen hij op een nacht niet ingreep bij de zelfmoord van een vrouw, tuimelde zijn leven echter in elkaar. Hij belandde in een existentiële crisis. Was hij al die jaren daadwerkelijk onbarmhartig geweest, of diende zijn advocatenbestaan uitsluitend om zijn ijdelheid te strelen?

Karakter
F. Bordewijk

Karakter blinkt allereerst uit in het prachtige taalgebruik. Het kan niet anders dan dat je processtukken na het lezen van deze roman net wat kleurrijker worden. Bordewijk, die zelf lange tijd als advocaat werkzaam was, schetst een interessant tijdsbeeld van de vooroorlogse advocatuur toen het beroep nog vooral een herenclub was en standsverschil een grote rol speelde. Het hoofdpersonage is een eigengereide jongeman die zich aan zijn milieu wil ontworstelen. De advocaat wiens eigen weg naar de advocatuur geen gemakkelijke was, zal zich in het bijzonder in het hoofdpersonage herkennen. De verfilming van Karakter uit 1997 won een Oscar voor Beste Buitenlandse Film.

To kill a mockingbird
Harper Lee

Weinig literaire personages spreken voor advocaten zo tot de verbeelding als Atticus Finch. In het racistische Alabama van de jaren dertig neemt hij de verdediging op zich een zwarte man die ten onrechte wordt beschuldigd van de verkrachting van een witte vrouw. Het levert hem hoon op van de mensen uit zijn eigen gemeenschap. Net als Bordewijk putte Harper Lee inspiratie uit haar eigen leven. Ze groeide op in Alabama, in een tijd waarin rassendiscriminatie aan de orde van de dag was. Haar vader werkte als advocaat en haar zus was een van de eerste vrouwelijke advocaten in Alabama. Harper Lee liet haar rechtenstudie schieten, maar creëerde met het personage Atticus Finch het archetype van een onkreukbare advocaat met een sterk moreel kompas.

Advocaat van de hanen
A.F.Th. van der Heijden

De roman is geïnspireerd op de zaak van Hans Kok, de Amsterdamse kraker die na zijn arrestatie onder onduidelijke omstandigheden overleed in een politiecel. Waar de advocaat in De val al van zijn voetstuk gevallen, zijn we in Advocaat van de hanen getuige van de val zelf. Ernst Quispel is een idealistische advocaat die zijn drankzucht, met alle gevolgen van dien, niet onder controle kan houden. Wanneer hij door de nabestaanden van de overleden kraker wordt gevraagd hun belangen te behartigen, glijdt hij langzaam af. In het verhaal lees je wat je als advocaat kan overkomen als je onvoldoende professionele afstand bewaart tot je cliënt. Met Ernst Quispel loopt het in het boek dan ook niet goed af.

De nacht voor de scheiding
Sándor Márai

Zowel de jurist als de dokter ziet dagelijks allerlei soorten mensen langskomen. Zij zijn daarmee als een thermometer voor wat er leeft in de samenleving. In De nacht voor de scheiding gaan een rechter en een arts met elkaar in gesprek, waarin deze parallel duidelijk wordt. De roman schetst het beeld van een welgestelde rechter die te veel op afstand is geraakt van de veranderende maatschappij. Zijn geordende bestaan begint te wankelen als er een echtscheidingszaak op zijn bureau landt van een oude schoolvriend, de arts Imre Greiner. Een groot deel van het boek is ingeruimd voor een nachtelijke dialoog tussen de jeugdvrienden. In het gesprek worden thema’s als liefde, trouw en vergankelijkheid besproken. Maar het boek bevat ook mooie bespiegelingen op het vak van rechter.

De dood van Ivan Iljitsj
Leo Tolstoj

Ook in de laatste roman van deze lijst, komen de parallellen tussen het vak van de jurist en dat van de arts terug. De hoofdpersoon, een ambitieuze rechter, heeft een hele formele houding en houdt de rechtzoekenden en hun casussen op afstand. Maar als hij ongeneeslijk ziek wordt, bevindt hij zich ineens in de positie van degene die zelf professioneel wordt geanalyseerd. De emotionele distantie van de behandeld arts raakt hem diep. Hij voelt hoe hij gereduceerd wordt tot een medisch dossier en hij beseft dat hij rechtzoekenden op dezelfde manier heeft behandeld. Hoewel het verhaal gaat over een rechter, dwingt het ook de advocaat tot een reflectie over hoe hij omgaat met zijn cliënten.